‘Ieder maakt zijn eigen rouwproces door’

Of het nu gaat om de patiënt of naaste, ieder maakt zijn eigen rouwproces door. Er is niet één juiste manier, en er is geen ‘verkeerde’ manier. 

Als psychotherapeute, klinisch psychologe en hoofd patiëntenzorg van het Helen Dowling Instituut in Utrecht heeft Anette Pet al veel ongeneeslijk zieke mensen behandeld. “Mensen die te horen krijgen dat ze niet meer beter worden, maken vaak een heel scala aan emoties door: angst, ontkenning, verdriet, woede, machteloosheid. Al die emoties kunnen ook nog eens als een gek op en neer gaan.”

Ook gevoelens van opluchting komen voor. “Na een periode van onzekerheid weet je eindelijk waar je aan toe bent”, legt Anette uit. “Dat kan een enorme opluchting zijn. Iedereen reageert echter op zijn of haar eigen manier. De een slaat dicht of ontkent de ernst van de situatie. De ander denkt veel na over doodgaan en wil daarover praten. Weer een ander wil het juist in z’n eentje doen.”

Anette benadrukt dat ieder niet één juiste manier is en ook geen ‘verkeerde’ manier. Zelfs ontkenning is niet per definitie fout. “Soms heeft iemand dat nodig om nog een bepaald plan te maken. Dat is voor die persoon heel belangrijk. Zeg dus niet automatisch: “Accepteer nou dat je doodgaat.”

‘Naasten kunnen zich enorm verslagen voelen’

Ook de partner en andere naasten maken hun eigen rouwproces door. “De patiënt komt aan ‘de andere kant’ te staan. Hoe dicht je als partner ook tot de zieke staat, er is toch een verwijdering. Je weet immers niet hoe hij of zij zich voelt. Daardoor kunnen partners en naasten zich ook zo enorm verslagen en machteloos voelen. Erbij staan en ernaar kijken, is emotioneel minstens zo zwaar.”

Wat kun je dan doen als naaste? ‘Luisteren en ondersteunen’, antwoordt Anette. ‘Vraag waar iemand behoefte aan heeft en wat jij kunt doen. En wees bereid om niet met allerlei adviezen te komen. Zoals ‘je moet erover praten’. Iemand die geen prater is, wordt dat hoogstwaarschijnlijk ook niet meer. Mensen sterven veelal zoals ze geleefd hebben. Ook al is dat misschien niet jouw manier.”